Jednym z najważniejszych wydarzeń jubileuszowej, XX edycji Śląskiej Jesieni Gitarowej będzie prawykonanie nowego dzieła zamówionego specjalnie na Festiwal. Jego autorem jest José Sánchez-Verdú, jeden z najwybitniejszych współczesnych kompozytorów hiszpańskich, którego twórczość od wielu lat zajmuje ważne miejsce na międzynarodowej scenie muzyki współczesnej.
Urodzony w Algeciras kompozytor, dyrygent i badacz kultury śródziemnomorskiej należy do grona najbardziej rozpoznawalnych hiszpańskich twórców swoich czasów. Studiował kompozycję, muzykologię oraz prawo, a jego utwory wykonywane były przez najważniejsze europejskie orkiestry i zespoły specjalizujące się w muzyce współczesnej. Wśród instytucji zamawiających jego dzieła znajdują się m.in. Teatro Real w Madrycie, Berliner Festspiele, Staatsoper Unter den Linden, Deutsche Oper Berlin, Ensemble Modern, WDR, SWR czy Orquesta y Coro Nacionales de España. Jego twórczość była prezentowana podczas najbardziej prestiżowych festiwali muzycznych Europy, a charakterystyczny język kompozytorski, czerpiący inspiracje z historii, architektury, literatury oraz kultur basenu Morza Śródziemnego, uczynił go jednym z najbardziej oryginalnych głosów współczesnej muzyki europejskiej.
Zamówienia kompozytorskie od lat stanowią jeden z filarów programu Śląskiej Jesieni Gitarowej. Każda edycja festiwalu wzbogacana jest o nowe dzieło stworzone specjalnie z myślą o wydarzeniu. W roku jubileuszu 75-lecia praw miejskich oraz 40-lecia Festiwalu organizatorzy zaprosili do współpracy właśnie José Sáncheza-Verdú, powierzając mu napisanie kompozycji przeznaczonej na trzy gitary i orkiestrę smyczkową.
– Nowy utwór nosi tytuł La Nave de Teseo (Statek Tezeusza). Dzieło inspirowane jest jednym z najbardziej znanych paradoksów filozoficznych, zgodnie z którym statek zachowuje swoją tożsamość, mimo że z upływem czasu wszystkie jego części zostają wymienione wskutek zużycia i erozji. Forma pozostaje ta sama, lecz materia się zmienia. Czy jest to wciąż ten sam statek? O tym paradoksie pisali już Heraklit i Platon. – wyjaśnia Sánchez-Verdú.
Ta refleksja nad trwałością i przemianą znajduje bezpośrednie odzwierciedlenie w warstwie muzycznej utworu. Kompozycja bada procesy powtórzenia, transformacji, starzenia się oraz dźwiękowej erozji. Materiał muzyczny podlega nieustannym modyfikacjom, dzięki czemu prawdziwym bohaterem dzieła staje się czas. Jednocześnie pewna nadrzędna idea formalna pozostaje rozpoznawalna mimo ciągłych przemian, odzwierciedlając paradoksalną naturę Statku Tezeusza – trwałość tożsamości pomimo transformacji elementów, które ją współtworzą.
Choć autor nie zdradza wielu szczegółów dotyczących samej partytury, już sam punkt wyjścia wpisuje się w problematykę obecną w znacznej części jego twórczości. Tematy związane z pamięcią, przemijaniem, śladami historii oraz procesami zachodzącymi w czasie wielokrotnie pojawiały się w jego dziełach. Także tym razem refleksja nad zmianą staje się osią kompozycji, prowadząc słuchacza przez proces stopniowych przeobrażeń materiału dźwiękowego.
Prawykonanie utworu odbędzie się podczas pierwszej części koncertu inauguracyjnego XX Śląskiej Jesieni Gitarowej, 17 października o godz. 18.30 w Mediatece w Tychach. Kompozycję wykona AUKSO Orkiestra Kameralna Miasta Tychy pod dyrekcją Marka Mosia, a partiom solowym towarzyszyć będą wybitni polscy gitarzyści: Marcin Dylla, Ewa Jabłczyńska i Dariusz Kupiński.
Premiera La Nave de Teseo będzie jednym z najbardziej oczekiwanych wydarzeń jubileuszowej edycji festiwalu oraz kolejnym rozdziałem w historii zamówień kompozytorskich realizowanych przez Śląską Jesień Gitarową od czterech dekad.
Zamówienie kompozytorskie otrzymało dofinansowanie ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Zamówienia kompozytorskie 2026”.