Historia

Tekst poniższy pochodzi z publikacji autorstwa prof. Aliny Gruszki “Jan Edmund Jurkowski in memoriam”, wydanej przez Akademię Muzyczną im. Karola Szymanowskiego w Katowicach w roku 2009

Twórcza pasja Jana Edmunda Jurkowskiego realizowała się na wielu polach. Wielkim i odważnym w swej realizacji, jak na owe czasy, był pomysł ostatnich lat Jego życia – Międzynarodowy Festiwal Gitarowy w Tychach – ,,Śląska Jesień Gitarowa”. Wraz z Janem Kulbickim, ówczesnym dyrektorem Wydziału Kultury w Tychach, stworzył wielkie dzieło, które trwa do dzisiaj i stało się wielkim wydarzeniem muzycznym w Polsce i na świecie. Celem Festiwalu jest prezentacja współczesnej gitarystyki, umożliwienie konfrontacji osiągnięć artystycznych, międzynarodowa wymiana doświadczeń twórczych oraz promocja młodych talentów.

Tyski Festiwal w założeniu Jana Edmunda Jurkowskiego był uhonorowaniem długoletniej działalności profesora Józefa Powroźniaka – nestora polskiej gitarystyki. Kolejne edycje festiwalu miały wejść na stale do kalendarza wydarzeń kulturalnych kraju w cyklu dwuletnim.

Pierwsza edycja miała miejsce w dniach 2-9.10.1986 roku. Regulamin konkursu zakładał wykonanie w pierwszym etapie jednego z dwu utworów kompozytorów polskich XIX wieku: E Horeckiego – Wariacje z introdukcją kodą A-dur op. 22 i J.N. Bobrowicza – Wielkie wariacje na temat Mozarta op. 6 oraz dwudziestominutowego programu dowolnego. W drugim etapie należało wykonać wybrany przez siebie koncert na gitarę z orkiestrą spośród podanych: J. Rodrigo, Concierto de Aranjuez; M. Castelnuovo – Tedesco, Koncert D-dur op. 99; H. Villa – Lobos, Koncert e-moll; M. Giuliani, Koncert A-dur op. 30 lub op. 36. W przesłuchaniach drugiego etapu solistom towarzyszyła Warszawska Orkiestra Kameralna pod dyrekcją Mirosława Ławrynowicza. Podczas festiwalu wystąpiła również Orkiestra Państwowej Filharmonii Śląskiej pod dyrekcją Karola Stryi, Państwowa Orkiestra Symfoniczna Filharmonia Górnicza z Zabrza pod dyrekcją Józefa Klimanka, Śląska Orkiestra Kameralna pod dyrekcją Jana Wincentego Hawela wraz z solistą Costasem Cotsiolisem z Grecji dokonała prawykonania Concierto Antillano Ernesto Cordero.

Pierwszą nagrodę zdobyła Nicola Hall z Wielkiej Brytanií, drugą József Eőtvős z Węgier, trzecią Tomasz Spaliński – z klasy Jana Edmunda Jurkowskiego. Wyróżnienia zdobyli: Jacek Dulikowski z Łodzi, Krzysztof Lal z klasy Jana Edmunda Jurkowskiego i Krzysztof Pełech z Wrocławia. Po wysłuchaniu 21 uczestników konkursu o przyznanych nagrodach decydowało międzynarodowe jury pod przewodnictwem László Szendrey-Karpera w składzie: I. Acosta z Kuby, V Bláha z Czechosłowacji, C. Cooper i G. Crosskey z Wielkiej Brytanii, C. Cotsiolis z Grecji, F. Fodor i P. Tornai z Węgier, M. Borkowski, J.E. Jurkowski, A. Kowalczyk i J.Paterek z Polski, M. Orphee z USA, S. Prunnbauer z RFN.

Podczas festiwalu wystąpili: Jerzy Koenig, Wanda Palacz, Leszek Potasiński, Andrzej Mokry, Jacek Wyszomirski i Dariusz Domański z Polski, Ildefonso Acosta z Kuby, Wulfin Lieske i Sonja Prunbauer z RFN, László Szendrey-Karper, Karola Agai, Peter Tornai, Ferencz Fodor, József Papp i Anna Kertesz z Węgier, Costas Cotsiolis z Grecji, Vladislav Bláha z Czechosłowacji, Gregory Newton z USA, Monika Rost z NRD.

Festiwalowi towarzyszyła ogólnopolska wystawa Muzyka w malarstwie. Z nadesłanych 72 prac jury pod przewodnictwem Jerzego Dudy-Gracza przyznało pierwszą nagrodę za zestaw prac Kazimierzowi Śramkiewiczowi z Gdańska. Podczas festiwalu miał również miejsce wykład zatytułowany Światowa twórczość gitarowa, który wygłosił redaktor czasopisma ,,Soundboard” – Matanya Ophee.

Druga edycja festiwalu odbyła się w dniach 1-9.10.1988 roku. Wśród obowiązkowych utworów do wyboru w pierwszym etapie konkursu znalazły się Wielkie wariacje A-dur op. 16 F. Horeckiego, Wie1ki polonez A-dur op.24 J.N. Bobrowicza oraz Wariacje g-moll i a-moll M.Wysockiego na tematy rosyjskich pieśni ludowych. W przesłuchaniach wzięło udział 29 uczestników z Brazylii, Bułgarii, Kuby, Francji, Grecji, NRD, Polski, RFN, ZSRR, a występy oceniało międzynarodowe jury w składzie: A.Kowalczyk – przewodniczący, C.Cotsiolis z Grecji – wiceprzewodniczący, V.B1áha z Czechosłowacji, C.Cooper z Wielkiej Brytanii, F.Fodor z Węgier, A.Frauchi z ZSRR, J.E.Jurkowski, J.Paterek z Polski, M. Orphee z USA, W Pauli z NRD, J. Sommermeier, S. Prunnbauer i P. Päffgen z RFN, A. Rodriguez z Kuby, rolę sekretarza jury sprawowała M. Nowosielska z Polski. W drugim etapie należało wykonać jeden z dwóch podanych do wyboru koncertów na gitarę z orkiestrą: J. Rodrigo – Concierto de Aranjuez i M.Giuliani -Koncert A-dur op. 36. W przesłuchaniach konkursowych drugiego etapu towarzyszyła solistom Śląska Orkiestra Kameralna pod dyrekcją Jana Wincentego Hawela.

Laureatami konkursu zostali: I nagroda -Georgi Vassiliev z Bułgarii, II – Mitsalas Thanos z Grecji i III – Andrzej Wilkus z Katowic; wyróżnienia otrzymali: Jorge Zamora i Gerardo Perez z Kuby oraz Stanisława Bardina z ZSRR. Ponadto jury wyróżniło katowickich młodych gitarzystów: Mirosława Franczaka za interpretację Walców poetyckich E. Granadosa oraz Tadeusza Spyrę za naj1epszą interpretację utworu polskiego kompozytora.

Po raz pierwszy odbył się również konkurs kompozytorski na utwór i wykonanie wariacji lub fantazji na gitarę solo na temat polskiej pieśni ludowej Wierzba. Zgłoszone zostały do przesłuchania przez jurorów dwie kompozycje; nie przyznano pierwszej nagrody, drugą otrzymał Franciszek Wieczorek, a wyróżnienie Andrzej Balusz. W następnych edycjach konkurs ten nie był ogłaszany.

Podobnie jak poprzednio festiwalowi towarzyszyła wystawa Muzyka w malarstwie. Nadesłano 94 prace, a jury pod przewodnictwem prof. Ignacego Trybowskiego I nagrodę przyznało katowiczaninowi Waldemarowi Stachowi za pracę Bez tytułu. Referat zatytułowany Życie i twórczość Aleksandra Iwanowa Kramskiego wygłosiła jego córka Natalia Iwanowna Kramskaja, a Christina i Werner Pauli poprowadzili wykład Improwizacja muzyczna. Wzorem poprzedniej edycji w festiwalu wzięły udział cztery orkiestry. Obok Śląskiej Orkiestry Kameralnej towarzyszącej solistom w II etapie konkursu, w dniu inaugurującym festiwal (210.1988 roku) wystąpiła Orkiestra Państwowej Filharmonii Śląskiej pod dyrekcją Karola Stryi, a w Katowicach W0SPRiTV pod dyrekcją Tadeusza Wicherka wykonała wraz z solistką Nicolą Hall – Concierto de Aranjuez J. Rodrigo. 6.10.1988 roku József Eőtvős wykonał Koncert A-dur op. 36 M. Giulaniego z towarzyszeniem Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Górniczej z Zabrza pod dyrekcją Józefa Klimanka. Podczas tego muzycznego wieczoru w Teatrze Małym w Tychach w roli solistki wystąpiła również Beata Będkowska, wykonując Koncert Śląski Czesława Grabowskiego. Wśród artystów występujących w wieczornych recitalach solowych znaleźli się: Roberto Aussel solo oraz w duecie z Delią Estradą z Argentyny, Nicola Hall z Wielkiej Brytanii, Stepan Rak, Vladislav Bláha z Czechosłowacji, Costas Cotsiolis z Grecji, Krzysztof Pełech, Wanda Palacz, Tomasz Spaliński, Jerzy Koenig, Jacek Dulikowski z Polski, Maria Livia Sao Marcos z Brazylii, Sonja Prunnbauer, Thomas Műller – Pering z RFN, duet gitarowy Ferencz Fodor i Peter Tornai oraz József Eőtvős z Węgier, Anatoli Shevcenko, Alexander Frauchi, a także duet gitarowy Sergej Orekhow (gitara 7-strunowa) i Aleksej Perfilow z ZSRR, Aldo Rodriguez z Kuby, Deborah Mariotti ze Szwajcarii.

Śmierć Jana Edmunda Jurkowskiego nie przerwała Jego festiwalowego dzieła. Podczas przygotowań do trzeciej edycji w 1989 roku, na prośbę Jana Kulbickiego, kierownictwo artystyczne festiwalu objęła Alina Gruszka. Doceniając zasługi zmarłego inicjatora i dyrektora artystycznego I i II ,,Śląskiej Jesieni Gitarowej” – jury podczas trzeciej edycji festiwalu postanowiło nadać konkursowi imię Jana Edmunda Jurkowskiego. Jednocześnie wprowadzono zmiany w przebiegu konkursu, który przekształcono w trzyetapowy z sumującą się punktacją z wszystkich etapów.

Do chwili obecnej odbyło się 14 edycji festiwalu. Odpowiedzialność za organizację festiwalu przejmowali kolejni dyrektorzy. Od kilku edycji funkcję tę pełni dyrektor Miejskiego Centrum Kultury w Tychach Wojciech Wieczorek, związany z festiwalem od jego II edycji jako dziennikarz – kierownik biura prasowego. Funkcję sekretarza pełni Anna Majcherowicz. W folderze 12 edycji festiwalu obok nazwiska dyrektora artystycznego Aliny Gruszki pojawiły się nazwiska jej asystentów: Marka Nosala i Marcina Dylli.

 

Lista artystów goszczących na festiwalu w latach 1986 – 2014

Igor DEDUSENKO

Hendvika SVENDOVA

Alki Guitar Trio

Jeremy JOUVE

Josho Stephan Quartet

Łukasz KUROPACZEWSKI

Andrew YORK

Odair ASSAD

Jordi SAVALL

Ildefonso ACOSTA

Vicente AMIGO

Krsistian ANDERSON

Marek ANDRYSEK

Badi ASSAD

Clarice ASSAD

Odair ASSAD

Sergio ASSAD

Roberto AUSSEL

Massimo AURELI

Manuel BARRUECO

Kamil BARTNIK

Fausto BECCALOSSI

Vincenzo DI BENEDETTO

Beata BĘDKOWSKA-HUANG

Vladislav BLAHA

Dusan BOGDANOVIC

Jakub BOKUN

Carlos BONELL

Dawid BONK

Nico BRANDENBURG

Leo BROUWER

Sergio CANTELLA

Regis CASTIN

Joaquin CLERCH

Matthew COCHRAN

Gonzalo CORTES

Rafael CORTES

Costas COTSIOLIS

CREE

Michał CZACHOWSKI

Adam CZERWIŃSKI

Aniello DESIDERIO

Jose DE LUCIA

Luis DE LUIS

Vania DELMONACO

Al DI MEOLA

Simon DINNIGAN

John DEARMAN

Massimo DELLE CESE

Graham Anthony DEVINE

Dariusz DOMAŃSKI

Zoran DUKIĆ

Jacek DULIKOWSKI

Roland DYENS

Marcin DYLLA

Jozsef EOTVOS

Delia ESTRADA

Brendan EVANS

Ferenc FODOR

Adam FOSTER

Eric FRANCERIES

Aleksander FRAUCZI

Paul GALBRAITH

Jose Maria GALLARDO DEL REY

Ricardo Jesus GARCIA GALLEN

Hugo GELLER

Oscar GHILIA

Norbert GIRLINGER

Waldemar GROMOLAK

GUITAR4MATION

Nicola HALL

Jan Wincenty HAWEL

Tilman HOPPSTOCK

David HUERTAS

Eduardo ISAAC

Sharon ISBIN

Walerij IWKO

Rusłana JURKO

Jeremy JOUVE

William KANENGISER

Wojciech KAROLAK

Peter KASZAS

Peter & Zoltan KATONA

Dale KAVANAGH

Boris KAPFER

Hubert KAPPEL

Jerzy KOENIG

Jan KOTULA

Szymon KRZESZOWIEC

Dariusz KUPIŃSKI

Łukasz KUROPACZEWSKI

Michael LANGER

Andrew LAWRENCE-KING

Eduard LEATA

Wulfin LIESKE

Jakub LUBINA

LOS ANGELES GUITAR QUARTET

David MAYORAL

Carlo MARCHIONE

Deborah MARIOTTI

Stephen MATTINGLY

Pablo MARQUEZ

Alberto MESIRCA

Vladimir MIKULKA

Andrzej MOKRY

Marek MOŚ

Thomas MULLER-PERING

Alexis MUZURAKIS

Allan NEAVE

Gregory NEWTON

Marek NOSAL

Gerardo NUNEZ

Thomas OFFERMANN

Sergiej ORIECHOW

Gumbi ORTIZ

Wanda PALACZ

Stefano PALAMIDESSI

Elena PAPANDREU

Marek PASIECZNY

David PAVLOVITS

Krzysztof PEŁECH

Marco PEREIRA

Aleksiej PERFIŁOW

Gianluci PERSICHETTI

Alvaro PIERRI

Petra POLAČKOVÁ

Leszek POTASIŃSKI

Susana PRIETO

Sonja PRUNNBAUER

Stepan RAK

Sanel REDŽIĆ

Aldo RODRIGUEZ

José Antonio RODRÍGUEZ

Monika ROST

David RUSSELL

Maria Livia SAO MARCOS

Mina SASAKI

Tadashi SASAKI

Jordi SAVALL

Kevin SEDDIKI

Marcin SIATKOWSKI

Maria Isabel SIEWERS

Jan SKRYHAN

Hopkinson SMITH

Tomasz SPALIŃSKI

David STAROBIN

Pavel STEIDL

Joscho STEPHAN Quartet

Alexander SWETE

Laszlo SZENDREY-KARPER

Anatolij SZEWCZENKO

Jarosław ŚMIETANA

Arturo TALLINI

David TANENBAUM

Scott TENNANT

Peter TORNAI

TANTALUS QUARTET

Sebastien VACHEZ

Roman VIAZOVSKIY

Ana VIDOVIČ

La VOLTA

Jens WAGNER

Georgi WASILIEW

Andrzej WILKUS

Jacek WYSZOMIRSKI

Kazuhito YAMASHITA

Wang YAMENG

Andrew YORK

Adam ZALAS